Un De Bibliothecis per Mattia Corvino: De laudibus Augustae Bibliothecae 4.198-225 di Naldo Naldi

Autori

  • Diego Baldi Istituto di Scienze del Patrimonio Culturale ISPC-CNR

DOI:

https://doi.org/10.60923/issn.2283-9364/23385

Parole chiave:

Naldo Naldi, Mattia Corvino, Biblioteca Corvina, Francesco Albertini, Storia delle Biblioteche

Abstract

Nel quarto libro del De laudibus Augustae Bibliothecae Naldo Naldi inserisce ai versi 198-225 un de bibliothecis in cui ripercorre sommariamente la storia delle antiche collezioni librarie. Tale espediente pone il poema in onore della biblioteca Corvina nel solco di una tradizione letteraria duratura e, forse, è motivo di ispirazione per l’antiquario fiorentino Francesco Albertini.

Riferimenti bibliografici

Affò 1781 = Memorie di Taddeo Ugoleto Parmigiano, bibliotecario di Mattia Corvino, re di Ungheria, raccolte da padre Ireneo Affò, Parma, Stamperia Reale, 1781.

Albertini 1510 = Opusculum de mirabilibus novae et veteris urbis Romae editum a Francisco de Albertinis [coloph.]: Impressum Romae per Iacobum Mazochium Romanae Academiae Bibliopolam qui infra paucos dies epytaphiorum opusculum in lucem ponet anno Salutis. M D X Die IIII. Febr.

Ardolino 2020 = Enrico Pio Ardolino, Storiografia delle biblioteche: genesi, stabilità e fratture di una tradizione di studi, Pesaro, Metauro, 2020.

Baldi 2010a = Diego Baldi, A Bibliothecis di Fulvio Orsini, «il Bibliotecario» 3 (2010), p. 125-158.

Baldi 2010b = Diego Baldi, Biblioteche antiche e nuove nel De mirabilibus urbis di Francesco Albertini, «Roma nel Rinascimento», (2010), p. 199-241.

Baldi 2011a = Diego Baldi, La Bibliotheca Corviniana di Buda e la praefatio ad Salvianum (ovvero l’Epistola de Bibliothecis) di Johannes Alexander Brassicanus, «il Bibliotecario» 1-2 (2011), p. 125-194.

Baldi 2011b = Diego Baldi, Il De Bibliothecis di un archiatra: l'Epistola medicinalis 2.3 di Johann Lange (1485-1565) e il De Bibliothecis deperditis di Michael Neander (1525-1595), «il Bibliotecario» 3 (2011), p. 27-112.

Baldi 2013 = Diego Baldi, De Bibliothecis Syntagma di Giusto Lipsio: novità e conferme per la storia delle biblioteche, «Bibliothecae.it» 2 (2013), 1, p. 15-95.

Baldi 2014 = Diego Baldi, La Biblioteca Vaticana nel De bibliothecis antiquis di Andrea Fulvio: un nuovo modello di realtà bibliotecaria, «Bibliothecae.it» 3 (2014), 2, p. 15-53.

Baldi 2023 = Diego Baldi, De bibliothecis syntagma di Justus Lipsius. L’apice di una tradizione, l’inizio di una disciplina, seconda edizione, Roma, CNR edizioni, 2023.

Bél 1737 = Mátyás Bél, Notitia Hungariae Novae historico-geographica […], t. III, Viennae Austriae, impensis Paulli Straubii bibliopolae, typis Johannis Petri van Ghelen, Typographi Caesarei, 1737.

Bolgar 1958 = Robert Ralph Bolgar, The Classical Heritage and Its Beneficiaries, Cambridge, Cambridge University Press, 1958.

Brassicanus 1530 = D. Salviani massyliensis episcopi, de vero iudicio et providentia Dei, ad S. Salonium Episcopum Vienensem Libri viii cura Ioanni Alexandri Brassicani Iureconsulti editi, Basileae, in officina frobeniana, mense augusto, anno M D XXX.

Canfora 1996 = Luciano Canfora, Il viaggio di Aristea, Bari, Laterza, 1996.

Ciavarella 1957 = Angelo Ciavarella, Un editore e umanista filologo: Taddeo Ugoleto detto della Rocca, «Archivio storico per le provincie parmensi» s. IV, 9 (1957), p. 133-173.

Cipriani 1962 = Renata Cipriani, Attavanti, Attavante, in Dizionario Biografico degli Italiani, v. 4, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana fondata da Giovanni Treccani, 1962, p. 526-531.

Conring 1661 = Hermanni Conringii de Bibliotheca Augusta quae est in arce Wolfenbuttelensi ad illustr. et generosum Joannem Christianum L. bar. a. Boineburg epistola: qua simul de omni re bibliothecaria disseritur, Helmestadii, Typis et sumptibus Henningi Mulleri, M. DC. LXI.

Crimi 2012 = Giuseppe Crimi, Naldi, Naldo, in Dizionario Biografico degli Italiani, v. 77, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana fondata da Giovanni Treccani, 2012, p. 669-671.

Csapodi 1973 = Csaba Csapodi, The Corvinian Library: history and stock, Budapest, Akadémiai Kiadó, 1973.

Daneloni 2014 = Alessandro Daneloni, Gli umanisti fiorentini e la biblioteca di Mattia Corvino, in Mattia Corvino e Firenze. Arte e umanesimo alla corte del re di Ungheria, a cura di Péter Farbaky, Dàniel Pòcs, Magnolia Scudieri, Lia Brunori, Enikò Spekner, Andràs Végh, Firenze, Giunti, 2014, p. 186-191.

Decembrio 2002 = Angelo Camillo Decembrio, De politia litteraria; kritisch herausgegeben sowie mit enier Einführung, mit Quellennachweisen und einer Registerteil versehen von Norbert Witten, München, K. G. Saur, 2002.

Dillon Bussi 2001 = Angela Dillon Bussi, Ancora sulla Biblioteca Corviniana e Firenze, in Primo incontro italo–ungherese di bibliotecari. Budapest, 9–10 novembre 2000: problematiche e prospettive della ricerca sul materiale librario ungherese presente in Italia e sul materiale librario italiano presente in Ungheria, a cura di Mariarosaria Sciglitano, Budapest, Stádium Nyomda, 2001, p. 48-79.

Fabian 2008 = Ex Bibliotheca Corviniana. Die acht Münchener Handschriften aus dem Besitz von König Matthias Corvinus, herausgegeben von Claudia Fabian und Edina Zsupán, Budapest, OSzK, 2008.

Farbaky 2006 = Péter Farbaky, Chimenti Camicia, a Florentine woodworker-architect, and the early Renaissance reconstruction of the royal palace in Buda during the reign of Matthias Corvinus (ca. 1470-1490), «Mitteilungen des Kunsthistorischen Institutes in Florenz», 50 (2006), 3, p. 215-256.

Fauno 1548 = Lucio Fauno, Delle antichità della città di Roma. [coloph.]: In Venetia, per Michele Tramezzino, MDXLVIII.

Feuer-Tóth 1990 = Rózsa Feuer-Tóth, Art and Humanism in Hungary in the Age of Matthias Corvinus, edited by Péter Farbaky, translated by Györgyi Jakobi, Budapest, Akadémiai Kiadó, 1990.

Fonzio 2008 = Bartholomaei Fontii epistolarum libri, a cura di Alessandro Daneloni, v. 1, Messina, Centro Interdipartimentale di Studi Umanistici, 2008.

Fraknóy 1927 = Guglielmo Fraknóy, Giuseppe Fógel, Paolo Gulyás, Edit Hoffmann, Bibliotheca Corvina. La biblioteca di Mattia Corvino re d’Ungheria, per cura di Alberto Berzeviczy, Francesco Kollány, Tiberio Gerevich, traduzione dall’ungherese di Luigi Zambra, Budapest, Editrice l’Accademia di Santo Stefano, 1927.

Fulvio 1527 = Antiquitates urbis per Andream Fulvium antiquarium. ro. nuperrime aeditae. [Coloph.]: Datum Romae apud sanctum Petrum, sub annulo Piscatoris. Die XV. Februarii.M. D. XXVII. Pontificatus nostri Anno quarto.

Gamucci 1565 = Bernardo Gamucci, Libri quattro dell’antichità della Città di Roma, In Venetia, per Gio.Varisco e compagni, M.D.LXV.

Goldschmidt 1955 = Ernst Phillip Goldschmidt, The first Cambridge Press in its European setting, Cambridge, University Press, 1955.

Graciotti 2001 = L’eredità classica in Italia e Ungheria fra tardo Medioevo e primo Rinascimento, a cura di Sante Graciotti e Amedeo Di Francesco, Roma, Il Calamo, 2001.

Hanák 1996 = Storia di Ungheria, a cura di Péter Hanák, traduzione di Giovanna Motta e Rita Tolomeo, Milano, Franco Angeli, 1996.

Hendrickson 2017 = Thomas Hendrickson, Ancient Libraries and Renaissance Humanism: the De bibliothecis of Justus Lipsius, Leiden; Boston, Brill, 2017.

Karsay 1991 = Orsolya Karsay, De Laudibus Augustae Bibliothecae, «The New Hungarian Quarterly», XXXII (1991), 121, p. 139-145.

Klaniczay 1994 = Matthias Corvinus and the Humanism in Central Europe, edited by Tibor Klaniczay, József Jankovics, Budapest, Balassi Kiadó, 1994.

Kovács 2000 = Péter E. Kovács, Mattia Corvino, traduzione italiana a cura di Júlia Sárközy, Cosenza, Periferia, 2000.

Kovács 2002 = Péter E. Kovács, Ritratto di Mattia Hunyadi re d’Ungheria, in Nel segno del corvo: libri e miniature della biblioteca di Mattia Corvino re d’Ungheria (1443–1490), Modena, Il Bulino. 2002.

Kristeller 1942 = Paul Oskar Kristeller, An unpublished description of Naples by Francesco Bandini, «Romanic Review» XXXIII (1942), p. 290–306.

Lange 1560 = Secunda Epistolarum Medicinalium Miscellanea, rara et varia eruditione referta, non Medicinae modo, sed cunctis Naturalis historiae studiosis plurimum profutura: Auctore d. Iohanne Langio Lembergio, illustrissimorum Comitum Palatinorum Rheni Medico, Basileae, 1560.

Lentzen 2002 = Manfred Lentzen, Il progetto di una biblioteca umanistica nel De politia litteraria di Angelo Camillo Decembrio, in L’Europa del libro nell’età dell’Umanesimo. Atti del XIV Convegno Internazionale (Chianciano, Firenze, Pienza 16–19 luglio 2002), a cura di Luisa Secchi Tarugi, Firenze, Franco Cesati, 2004, p. 331–340.

Lipsius 1602 = Iusti Lipsi de bibliothecis syntagma, Antuerpiae, ex officina plantiniana, Apud Ioannem Moretum.M D CII. Cum Privilegiis caesareo et Regio.

Lipsius 1607 = Iusti Lipsi de bibliothecis syntagma. Editio secunda, et ab ultima Auctoris manu, Antuerpiae, ex officina plantiniana, Apud Ioannem Moretum, M D CVII. Cum Privilegiis Caesareo et duorum Regio.

Lipsius 1614 = Iusti Lipsi de bibliothecis syntagma, [Helmstedt, Jacob Lucius], anno M. DC. XIV.

Lipsius 1620 = Iusti Lipsii de Bibliothecis Syntagma et Fulvii Ursini, eadem de re Commendatio, Cum nonnullis Isidori de eodem argumento. Plutarchus de educat. Liberorum, Helmaestadi, Typis heredum Iacobi Luci, Anno M. DC. XX.

Madas 2009 = Edit Madas, La Bibliotheca Corviniana et les corvinas authentiques, in Matthias Corvin. Les bibliothèques princières et la genèse de l’État moderne, edited by Jean - François Maillard, István Monok, and Donatella Nebbiai, Budapest, Országos Széchényi Könytvár, 2009, p. 35-78.

Marliani 1534 = Io. Bartholomei Marliani patricii mediolanen. antiquae Romae topographia libri septem. [coloph.]: Impressum Romae per Antonium Bladum de Asula in Campo Florae, in Aedibus. D. Ioan. Bap. de Maximis. Anno Domini M.D.XXXIIII. Ultimo Mensis Maii.

Mauro 1556 = Lucio Mauro. Le antichità de la città di Roma. [...] Et insieme ancho di tutte le statue antiche, […] per M. Vlisse Aldroandi, in Venetia, appresso Giordano Ziletti, all’insegna della Stella, 1556.

Mikó 1991 = Árpád Mikó, The Bibliophile King. Bibliotheca Corviniana: 1490–1990. An exhibition at the National Széchényi Library. April 6 October 6. 1990, «The New Hungarian Quarterly» XXXII, 121 (1991), p. 132-138.

Monok 2009 = István Monok, Questioni aperte nella storia della bibliotheca corviniana agli albori dell’età moderna, «Osservatorio letterario Ferrara e altrove», 67/68 (2009), 3, p. 19-25.

Naldi 1594 = Naldi Naldii florentini de laudibus augustae bibliothecae liber secundus ad Matthiam Corvinvm Pannoniae regem serenissimum. [coloph.:] Torunii excudebat Andrea Cotenius. anno Christi M. D. XCIV.

Nel segno del corvo 2002 = Nel segno del corvo: libri e miniature della biblioteca di Mattia Corvino re d’Ungheria (1443–1490), Modena, Il Bulino, 2002.

Németh 2013 = András Németh, A Viennese Bibliophile in the Hungarian Royal Library in 1525, «Gutenberg Jahrbuch» (2013), p. 149-164.

Olschki 1924 = Cesare Olschki, Francesco Albertini, «Roma: rivista di studi e di vita romana», 2 (1924), 11, p. 483-490.

Orsini 1570 = Imagines et. elogia. virorum illustrium. et eruditorum ex antiquis lapidibus et. nomismatibus. expressa cum annotationibus. ex bibliotheca Fulvi. Ursini M.D.LXX.Romae Ant. Lafrerij. [Coloph.:] Venetiis, MDLXX, in aedibus Petri Dehuchino Galli.

Pajorin 2014 = Klara Pajorin, Il ruolo degli umanisti fiorentini e ungheresi nella formazione della rappresentazione del potere di Mattia Corvino, in Mattia Corvino e Firenze. Arte e umanesimo alla corte del re di Ungheria, a cura di Péter Farbaky, Dàniel Pòcs, Magnolia Scudieri, Lia Brunori, Enikò Spekner, Andràs Végh, Firenze, Giunti, 2014, p. 98-105.

Pajorin 2004 = Klara Pajorin, L’opera di Naldo Mattia Naldi sulla biblioteca di Mattia Corvino e la biblioteca umanistica ideale, in L’Europa del libro nell’età dell’Umanesimo. Atti del XIV Convegno Internazionale (Chianciano, Firenze, Pienza 16–19 luglio 2002), a cura di Luciano Secchi Tarugi, Firenze, Cesati, 2004, p. 317-40.

Palladio 1554 = L’antichità di Roma di m. Andrea Palladio, in Roma, appresso Vincenzo Lucrino, 1554.

Poliziano 1527 = Angeli Politiani operum tomum primus: Epistolarum lib. xii. et Miscellaneorum Centuriam unam complectens, Sebastianus Gryphius germanus excudebat Lugduni anno M.D.XXVIII.

Rady 2004 = Martyn Rady, The Corvina library and the Lost Royal hungarian Archive, in Lost Libraries. The Destruction of Great book Collections since Antiquity, edited by James Raven, New York, Palgrave Macmillan, 2004, p. 91-105.

Rizzi 1953 = Fortunato Rizzi. Un umanista ignorato: Taddeo Ugoleto, «Aurea Parma», I–II (1953), p. 1-17, 79-90.

Ruysschaert 1960 = Josè Ruysschaert, Albertini Francesco, in Dizionario Biografico degli Italiani, v. 1, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana fondata da Giovanni Treccani, 1960, p. 724-725.

Sabbadini 1996 = Remigio Sabbadini, Le scoperte dei codici latini e greci ne’ secoli XIV e XV, Firenze, Le Lettere, 1996.

Scholderer 1966 = Victor Scholderer, Printers and readers in Italy in the fifteenth century, in Victor Scholderer, Fifty essays in Fifteenth and Sixteenth century bibliography, edited by Dennis E. Rhodes, Amsterdam, M. Hertzberger, 1966.

Schwarzkopf 1649 = Bibliotheca Augusta serenissimi, illustrissimi principis ac domini Dn. Augusti, Ducis Brunovicensis, et Lunaeburgensis. Quae est Wolferbyti, [s. l], [s. n.], [1649].

Schwarzkopf 1651 = Bibliotheca Augusta serenissimi, illustrissimi principis ac domini Dn. Augusti, Ducis Brunovicensis, et Lunaeburgensis. Quae est Wolferbyti, [s. l], [s. n.], [1651].

Schwarzkopf 1653 = Bibliotheca Augusta serenissimi, illustrissimi principis ac domini Dn. Augusti, Ducis Brunovicensis, et Lunaeburgensis. Quae est Wolferbyti, [s. l], [s. n.], [1653].

Schwarzkopf 1656 = Bibliotheca Augusta serenissimi, illustrissimi principis ac domini Dn. Augusti, Ducis Brunovicensis, et Lunaeburgensis. Quae est Wolferbyti, [s. l], [s. n.], [1656].

Serrai 1993 = Alfredo Serrai, Storia della bibliografia, v. 5, Roma, Bulzoni, 1993.

Tallini 2011 = Gennaro Tallini, Tra studio e bottega. Coordinate biobibliografiche per Giovanni Tarcagnota da Gaeta (1518-1566), «Bibliologia» 4 (2011), p. 16-42.

Tallini 2013 = Gennaro Tallini, Nuove coordinate biografiche per Giovanni Tarcagnota (1508-1566), «Italianistica», 1 (2013), p. 105-125.

Tallini 2015 = Gennaro Tallini, Bibliografia integrale di Giovanni Tarcagnota (1508-1566), Gaeta, Passerino, 2015.

Torre 1902 = Arnaldo della Torre, Storia Dell’accademia Platonica Di Firenze, Firenze, Carnesecchi, 1902.

Tristano 2009 = Caterina Tristano, La Biblioteca Greca di Mattia Corvin, in Matthias Corvin. Les bibliothèques princières et la genèse de l’État moderne, edited by Jean - François Maillard, István Monok, and Donatella Nebbiai, Budapest, Országos Széchényi Könytvár, 2009, p. 215-236.

Vasoli 1963 = Cesare Vasoli, Bandini, Francesco, in Dizionario Biografico degli Italiani, v. 5, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana fondata da Giovanni Treccani, 1963, p. 709-710.

Walker 1991 = Thomas Walker, Justus Lipsius and the Historiography of Libraries, «Libraries and Culture», 26 (1991) 1, p. 49-65.

Walker 1997 = Thomas Walker, Ancient Authors on Libraries: An Analysis and Bibliographic History of De bibliothecis syntagma by Justus Lipsio, in Justus Lipsio, Europae Lumen et Columen, Proceedings for a conference of the same name commemorating the 450th anniversary of the birth of Lipsio, sponsored by the Katholieke Universiteit Leuven, Belgium, September 17-20, 1997. Leuven, Katholieke Universiteit Leuven, 1997, p. 233-247.

Zaccaria 1988 = Raffaella Zaccaria. Della Fonte (Fonzio), Bartolomeo, in Dizionario Biografico degli Italiani, v. 36, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana fondata da Giovanni Treccani, 1988, p. 808-814.

Downloads

Pubblicato

2025-12-17

Come citare

Baldi, D. (2025). Un De Bibliothecis per Mattia Corvino: De laudibus Augustae Bibliothecae 4.198-225 di Naldo Naldi. Bibliothecae.It, 14(2), 163–193. https://doi.org/10.60923/issn.2283-9364/23385

Fascicolo

Sezione

Documentazione